Alexander via Diogenes— विचारांना अस्वस्थ करणारा रंगप्रवास
आजच्या काळात रंगभूमीवर मनोरंजनापलीकडे जाऊन प्रेक्षकांना स्वतःच्या मूल्यांविषयी प्रश्न विचारायला भाग पाडणारी नाटकं फार कमी पाहायला मिळतात. “Alexander via Diogenes हे त्यापैकी एक प्रभावी नाटक आहे. सत्ता आणि स्वातंत्र्य, विजय आणि वैराग्य, महत्त्वाकांक्षा आणि समाधान यांच्यातील संघर्ष या नाटकातून अत्यंत प्रभावीपणे उभा राहतो. जग जिंकणारा अलेक्झांडर आणि स्वतःला जिंकणारा डायोजिनीस यांच्यातील वैचारिक द्वंद्व प्रेक्षकांच्या मनात नाटक संपल्यानंतरही दीर्घकाळ घुमत राहतं.
या विचारप्रवर्तक नाटकाचे लेखक आणि दिग्दर्शक डॉ. सोमनाथ सोनवलकर सर यांचे विशेष कौतुक करावे लागेल. इतिहासातील एका प्रसंगाला केवळ माहितीच्या चौकटीत न ठेवता त्यांनी त्याला तत्त्वज्ञान, नाट्यमयता आणि मानवी संघर्ष यांची खोली दिली आहे. त्यांची लेखणी प्रश्न निर्माण करते आणि त्यांचे दिग्दर्शन त्या प्रश्नांना रंगमंचावर जिवंत करते.
अरुण राधायन सर यांनी साकारलेला डायोजिनीस हा केवळ एक पात्र राहत नाही; तो एक विचार बनून समोर उभा राहतो. त्यांच्या अभिनयातील शांतता, स्थिरता आणि संवादफेकीतील आत्मविश्वास प्रेक्षकांना अक्षरशः खिळवून ठेवतो.
विनय कांबळे यांनी साकारलेला क्रिटस हा नाटकातील महत्त्वाचा दुवा ठरतो. त्यांच्या अभिनयामुळे पात्राचा अंतर्गत संघर्ष आणि त्याची वैचारिक वाटचाल अत्यंत परिणामकारकरित्या उलगडते.
तसेच सैनिकाच्या भूमिकेत ग्रेगरी फर्नांडिस यांनी आपल्या उपस्थितीने आणि सहज अभिनयाने रंगमंचावरील वास्तवता अधिक बळकट केली आहे.
नाटकाच्या दृश्यभाषेला आकार देण्यात श्याम चव्हाण दादा यांच्या प्रकाशयोजनेचा सिंहाचा वाटा आहे. प्रकाशाचा वापर केवळ दृश्य उजळण्यासाठी नसून विचारांच्या छटा अधोरेखित करण्यासाठी कसा करता येतो, याचे उत्कृष्ट उदाहरण या नाटकात पाहायला मिळते.
महेंद्र मांजरेकर सर यांचे संगीत नाटकाच्या भावविश्वाला अधिक गहिरे बनवते. प्रसंगांचा भावार्थ अधोरेखित करताना संगीत कधीही पुढे येत नाही, तर नाटकाच्या आत्म्यात मिसळून जाते.
वेशभूषा आणि नेपथ्य विभागानेही ऐतिहासिक वातावरणाची निर्मिती अत्यंत अभ्यासपूर्ण आणि परिणामकारक पद्धतीने केली आहे. त्यामुळे प्रेक्षकांना त्या काळात घेऊन जाण्याचे काम सहज घडते.
एक प्रेक्षक, रंगकर्मी आणि नाटकप्रेमी म्हणून माझी मनापासून इच्छा आहे की अधिकाधिक लोकांनी हे नाटक अनुभवावे. कारण हे नाटक फक्त अलेक्झांडर आणि डायोजिनीस यांची कथा सांगत नाही; ते प्रत्येकाला एक प्रश्न विचारते — “खरंच जिंकणारा कोण?”
जर तुम्हाला विचार करायला लावणारे, मनाला हादरा देणारे आणि रंगभूमीची खरी ताकद दाखवणारे नाटक पाहायचे असेल, तर “Alexander via Diogenes हे नाटक नक्की पाहा. कदाचित नाटक संपेल, पण त्यातून सुरू झालेला विचारांचा प्रवास बराच काळ संपणार नाही.