मराठी रंगभूमीच्या इतिहासात संगीत नाटकाला एक वेगळे आणि आदराचे स्थान आहे. गाणी, नाट्यसंगीत आणि नाट्यकलेचा हा संगम आजही राज्याच्या कानाकोपऱ्यात तितक्याच उत्साहाने सादर होतो. याच परंपरेचा गौरव करण्यासाठी वरळीच्या नेहरू सेंटरतर्फे दरवर्षी भरवला जाणारा मराठी संगीत नाट्य महोत्सव यंदा आपल्या ३४व्या वर्षात पदार्पण करत आहे. ११ ते १४ ऑगस्ट २०२६ या चार दिवसांत, रसिकांसाठी निवडक आणि पारितोषिकप्राप्त अशी चार संगीत नाटके नेहरू सेंटरच्या सुसज्ज नाट्यगृहात सादर होणार असून, हे सर्व प्रयोग प्रेक्षकांना पूर्णपणे विनामूल्य पाहता येणार आहेत.
महोत्सवाचे वेळापत्रक एका दृष्टिक्षेपात
रोज संध्याकाळी ठीक ६ वाजता पडदा उघडणार असून, चार दिवसांत सादर होणाऱ्या नाटकांचा तपशील खालीलप्रमाणे —
| दिनांक | वार | नाटक | ठळक वैशिष्ट्य |
|---|---|---|---|
| ११ ऑगस्ट २०२६ | मंगळवार | संगीत पद्माराणी | पुण्याच्या ‘भरत नाट्य संशोधन मंदिर’ची निर्मिती |
| १२ ऑगस्ट २०२६ | बुधवार | संगीत अनंत नारद | स्व. अनंत दामले यांच्या १११व्या जयंतीनिमित्त विशेष सादरीकरण |
| १३ ऑगस्ट २०२६ | गुरुवार | संगीत मत्स्यगंधा | प्रा. वसंत कानेटकर लिखित, पं. जितेंद्र अभिषेकी यांचे संगीत |
| १४ ऑगस्ट २०२६ | शुक्रवार | संगीत शांतीब्रह्म | रत्नागिरीच्या ‘खल्वायन’ या संस्थेची निर्मिती |
चार दिवस, चार अभिजात संगीत नाटके
दिवस पहिला — संगीत पद्माराणी (११ ऑगस्ट)
महोत्सवाची सुरुवात होईल ती पुण्याच्या भरत नाट्य संशोधन मंदिर या संस्थेच्या ‘संगीत पद्माराणी’ या नाटकाने. रमेश नाईक यांच्या लेखणीतून साकारलेल्या या नाटकाची नाट्यपदे आणि रंगावृत्ती संजय डोळे यांनी बांधली असून, संजय नरहर आणि आशिष केसरकर यांच्या संयुक्त दिग्दर्शनाखाली हा प्रयोग रंगणार आहे. ऐश्वर्या भोळे, अजिंक्य कुलकर्णी, विश्वास पांगारकर आणि कौशिक कुलकर्णी यांच्यासह जवळपास चौदा कलाकारांचा संच या नाटकात रंगमंचावर दिसेल.
दिवस दुसरा — संगीत अनंत नारद (१२ ऑगस्ट)
दुसऱ्या दिवशी सादर होणारी कलाकृती केवळ एक नाट्यप्रयोग नसून एक आदरांजली आहे — स्व. अनंत दामले यांच्या १११व्या जयंतीचे औचित्य साधत मृदुला दामले यांच्या संकल्पनेतून आणि निर्मितीतून ‘संगीत अनंत नारद’ रंगमंचावर येत आहे. या नाटकाचे लेखन, दिग्दर्शन आणि संगीत डॉ. वर्षा भावे यांनी सांभाळले असून, अमोल बावडेकर, रोहन देशमुख, ओंकार प्रभूघाटे, केतकी भावे-जोशी, संपदा माने आणि प्रयाग दामले हे कलाकार यात भूमिका साकारणार आहेत.
दिवस तिसरा — संगीत मत्स्यगंधा (१३ ऑगस्ट)
महोत्सवातील तिसरा दिवस मराठी संगीत रंगभूमीवरील एका मानदंडासाठी राखीव आहे — प्रा. वसंत कानेटकर यांची अजरामर कलाकृती ‘संगीत मत्स्यगंधा’. सावंतवाडीच्या श्री परमेश्वर प्रोडक्शनने साकारलेल्या या नाटकाचे दिग्दर्शन, नेपथ्य आणि कार्यकारी निर्मितीची जबाबदारी बाळ पुराणिक यांनी पेलली असून, स्व. पं. जितेंद्र अभिषेकी यांचे संगीत या नाटकाला लाभले आहे. स्वप्निल गोरे, गणेश दीक्षित, तेजस प्रभूदेसाई आणि गुरुप्रसाद चिटणीस यांच्यासह अनेक कलाकार यात सहभागी आहेत. या नाटकाच्या सांगीतिक वारशाबद्दल आणि त्यातील भूमिकांच्या आठवणींबद्दल अधिक वाचायचे असल्यास आमचा माझ्या आठवणीतील नाटक — संगीत मत्स्यगंधा हा लेख जरूर पाहा.
दिवस चौथा — संगीत शांतीब्रह्म (१४ ऑगस्ट)
महोत्सवाच्या समारोपाच्या दिवशी रत्नागिरीच्या ‘खल्वायन’ या संस्थेची निर्मिती असलेले ‘संगीत शांतीब्रह्म’ सादर होणार आहे. डॉ. श्रीकृष्ण जोशी यांच्या लेखणीतून साकारलेल्या या नाटकाचे दिग्दर्शन मनोहर जोशी यांनी केले असून विजय रानडे यांनी संगीत दिले आहे. स्मिता करंदीकर, मंदार गोखले, श्रीनिवास जोशी, श्रीकांत भाटवडेकर आणि अर्चना जोशी यांच्यासह आणखी आठ कलाकार या नाटकात भूमिका साकारतील. महोत्सवात वादकांचा मोठा ताफादेखील सहभागी होणार असल्याने, चारही दिवस श्रोत्यांना दर्जेदार सुरावटींची मेजवानी अनुभवायला मिळेल.
विनामूल्य प्रवेशिका कशा आणि कुठे मिळवाल?
महोत्सवाचे सर्व प्रयोग विनामूल्य असले तरी प्रवेशासाठी नोंदणी आवश्यक आहे. गुरुवार, ६ ऑगस्ट २०२६ पासून नेहरू सेंटर सभागृहाच्या आरक्षण खिडकीवर सकाळी १०.३० वाजल्यापासून प्रवेशिका वितरित केल्या जातील. मात्र या प्रवेशिका मर्यादित संख्येने उपलब्ध असल्याने, साठा संपेपर्यंतच त्या दिल्या जातील — त्यामुळे इच्छुक रसिकांनी वेळेत खिडकीवर पोहोचणे महत्त्वाचे ठरेल.
संगीत रंगभूमीचा वारसा जपण्याचा नेहरू सेंटरचा उपक्रम
नेहरू सेंटरचा हा महोत्सव गेली ३४ वर्षे अखंडपणे सुरू आहे, आणि तो केवळ मनोरंजनापुरता मर्यादित नाही — तो मराठी संगीत नाटकाच्या समृद्ध परंपरेचे जतन आणि नव्या पिढीपर्यंत तिचे हस्तांतरण करण्याचे काम करतो. संगीत अनंत नारद आणि संगीत मत्स्यगंधा यांसारख्या कलाकृतींमधून ज्येष्ठ कलावंतांना आदरांजली वाहिली जात असतानाच, नव्या कलाकारांच्या फळीला रंगमंच उपलब्ध करून देण्याचे कामही हा महोत्सव करतो. मुंबईत अशा प्रकारे संगीत रंगभूमीचा वारसा जपणारे आणि नवोदितांना व्यासपीठ देणारे उपक्रम वाढत असल्याचे चित्र अलीकडच्या काळात दिसून येते. रंगभूमीवरील नवोदितांसाठी घेतली जाणारी संगीत बालगंधर्व एकांकिका स्पर्धा याचे चांगलेच उदाहरण आहे. या सर्व उपक्रमांमधून मराठी संगीत नाटकाची परंपरा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न सातत्याने होत असल्याचे स्पष्ट होते.
नेहरू सेंटरच्या यंदाच्या महोत्सवाच्या निमित्ताने मराठी रसिकांना चार दर्जेदार नाटके एकाच व्यासपीठावर, तेही विनामूल्य पाहण्याची संधी मिळणार आहे. रंगभूमीप्रेमींनी ही संधी दवडू नये.
